Trong tâm lý học lâm sàng, chúng ta thường nhắc đến hội chứng PTSD (Hậu chấn tâm lý) như một bóng đen đáng sợ. Trong tâm lý học lâm sàng, chúng ta thường nhắc đến PTSD – rối loạn stress sau sang chấn – như một hệ quả nặng nề của đau khổ tâm lý. Nhưng bên cạnh đó, tâm lý học hiện đại cũng ghi nhận một khái niệm khác, ít ồn ào hơn mà sâu sắc hơn: PTG – tăng trưởng sau sang chấn. PTG không phủ nhận nỗi đau. Ngược lại, nó chỉ xuất hiện khi con người đã thật sự đi qua đau khổ, và từ đó tái kiến tạo lại ý nghĩa sống của mình. Nó giống như việc ngôi nhà của bạn vừa trải qua một trận động đất kinh hoàng; sau khi hết bàng hoàng, thay vì xây lại y hệt cái nhà cũ vừa hẹp vừa bí bách, bạn quyết định xây một căn villa có cửa sổ to đùng để đón nắng. Đau khổ, theo một cách trớ trêu nào đó, chính là kiến trúc sư đại tài cho chiều sâu tâm hồn bạn.
Đau khổ: Từ “Hố đen” thành “Phân bón”
Hãy thành thật với nhau: Chẳng ai thích đau khổ cả. Nếu được chọn giữa việc “trưởng thành nhờ vấp ngã” và việc “hạnh phúc một cách ngây thơ”, chắc chắn 99% chúng ta sẽ chọn làm một kẻ ngây thơ giàu có. Nhưng đời không như là mơ, và những cú tát của định mệnh thì luôn miễn phí.
Khi bạn đi qua một biến cố: một sự đổ vỡ, một mất mát hay một thất bại cay đắng ở tuổi trung niên thì tâm trí bạn sẽ bị “reset” lại toàn bộ. Những niềm tin cũ kỹ về việc thế giới này công bằng hay cuộc đời này màu hồng đều tan thành mây khói. Nhưng chính trong khoảnh khắc “trần trụi” đó, bạn bắt đầu sở hữu một loại quyền năng mà những người sống trong nhung lụa không bao giờ có: Sự thấu cảm sâu sắc. Bây giờ, bạn nhìn một người đang khóc, bạn không chỉ nói “Cố lên” một cách sáo rỗng. Bạn im lặng ngồi bên họ, vì bạn biết cái mùi vị của sự tan nát nó mặn đắng thế nào. Đó không phải là sự yếu đuối, đó là chiều sâu tâm lý. Bạn trở thành một “vintage” chất lượng cao, dù có vài vết trầy, vài chỗ bạc màu, nhưng giá trị thì hơn đứt mấy món hàng mới cứng ngoài tiệm.
Tuổi trung niên: Mùa thu hoạch của những “Vết thương xanh”
Nhiều người coi tuổi trung niên là thời kỳ khủng hoảng, khi sức khỏe bắt đầu “biểu tình” và nhan sắc thì “về hưu”. Nhưng từ góc nhìn trị liệu, đây lại là thời điểm vàng của sự trưởng thành. Tại sao? Vì lúc này chúng ta đã có đủ “vốn liếng” là những sai lầm.
Ở tuổi 20, một lần thất tình có thể khiến bạn muốn sập cả thế giới. Nhưng ở tuổi trung niên, sau khi đã nếm đủ “combo” thăng trầm, bạn nhìn lại những vết sẹo cũ và nhận ra: “Ồ, hóa ra khúc cua gắt năm ấy không phải để giết mình, mà là để mình bẻ lái sang một con đường đẹp hơn”. Bạn bắt đầu nhìn những khó khăn không phải như một sự trừng phạt của ông trời, mà là một phần tất yếu của quá trình “đúc” nên con người hiện tại: một con người lì lợm hơn, bao dung hơn và… hài hước hơn trước nỗi đau.
Động lực mới: Không phải để chứng minh, mà để tận hưởng
Sự phát triển hậu sang chấn mang lại cho bạn một loại động lực rất lạ. Nó không phải kiểu động lực “hừng hực” của những diễn giả truyền cảm hứng trên Youtube, ép bạn phải trở thành tỷ phú hay siêu nhân. Động lực của PTG là một sự thôi thúc thầm lặng: Sống một cuộc đời có ý nghĩa theo cách của mình.
Bạn không còn thức khuya dậy sớm để chứng minh với thế giới rằng mình giỏi. Bạn chăm sóc bản thân vì bạn thực lòng trân quý cái “bộ máy” đã cùng bạn vượt qua bao sóng gió. Bạn chọn làm những việc tử tế không phải để tích đức, mà vì trái tim bạn đã đủ rộng để chứa đựng nỗi đau của người khác.
Lời nhắn nhủ từ “phòng tham vấn” Tâm An Phát: Trưởng thành thực chất là một quá trình “tan vỡ có kế hoạch”. Đừng sợ những mảnh vỡ của mình. Trong nghệ thuật Kintsugi của Nhật Bản, người ta dùng vàng để hàn gắn những món đồ gốm vỡ, làm cho chúng càng vỡ lại càng quý giá. Tâm hồn bạn cũng vậy. Những vết thương của bạn, khi được chữa lành bằng lòng tự trắc ẩn, sẽ biến thành những đường vân vàng rực rỡ nhất trên bản đồ cuộc đời bạn.
Hôm nay, nếu nhìn vào một vết sẹo (cả thể chất lẫn tinh thần), bạn có thể mỉm cười và tặng cho nó một cái tên thật “oai” được không? Ví dụ như: “Vết sẹo của sự dũng cảm” hay “Dấu ấn của sự hồi sinh”?
ThS. LÊ THỊ THÙY LINH