Hứa để “dụ” con
Vì L. bốn tuổi rất khó ăn nên muốn ép con ăn, mẹ của L. ra điều kiện ăn ngoan hết chén sẽ mua siêu nhân, thằng bé ra sức ăn nhanh, nhưng ngày này qua ngày khác, đợi hoài không thấy mẹ chở đi mua đồ chơi, L. hối thúc, cằn nhằn rồi vừa khóc vừa hét: “Con không tin mẹ, mẹ nói dối, con không tin mẹ!” Người mẹ không kiềm chế được cơn tức giận phát vào mông con tới tấp, thằng bé vừa khóc tức tưởi vừa ói hết thức ăn mà người mẹ đã “cực khổ” ép con. Một trận hỗn chiến đã xảy ra vì lời hứa mà người mẹ “quên” thực hiện.
Nhiều cha mẹ, ông bà trong khi dạy trẻ hay đưa ra những điều kiện, những “mồi nhử” mà nghĩ rằng con nít mau quên nên sau đó cố tình “lơ” không thực hiện. Dù trẻ ở độ tuổi nào chăng nữa thì những lời người lớn đã hứa với trẻ – liên quan đến nhu cầu, mong muốn, sở thích…- cũng đều rất quan trọng với trẻ. Và thái độ ứng xử của cha mẹ về việc thực hiện lời hứa sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến cảm xúc, tâm lý và hành vi ứng xử của trẻ.
Đối với trẻ con, gia đình là môi trường tiếp xúc đầu tiên, mọi hành vi, ngôn từ của bố mẹ đều ảnh hưởng trực tiếp và sớm nhất đến trẻ. Trẻ con có bố mẹ hứa hay đưa ra điều kiện, yêu cầu nhưng không thực hiện dễ có tâm lý phản kháng với bố mẹ; việc bố mẹ không giữ lời cũng dễ ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển tính cách của trẻ – trẻ đâm ra bất an, hoài nghi và mất lòng tin về bố mẹ.
Một khi hình ảnh bố mẹ trong trẻ là hình ảnh “méo mó”, không đáng tin cậy, rất khó để đứa trẻ có thể tiếp thu và ghi nhận những lời dạy bảo và sẽ càng khó hơn khi yêu cầu trẻ sống có trách nhiệm với lời nói và hành vi của mình.
“Nói và làm”
Việc cha mẹ nói, làm và giữ chữ tín là cách gieo ở con bài học sâu sắc về lòng tin. Khi có niềm tin mạnh mẽ ở bố mẹ, trẻ cũng sẽ ứng xử theo khuôn mẫu mà bố mẹ đã thể hiện trong cuộc sống thường ngày và hành xử đúng với những gì trẻ đã nói hay đã hứa.
Thực hiện lời hứa với con chính là cách dạy con ứng xử và hành động phù hợp giữa lời nói và việc làm, giáo dục cho trẻ thái độ sống tích cực, biết chịu trách nhiệm với những lời nói đã thốt ra. Vì vậy bản thân bố mẹ cũng phải cân nhắc trước khi hứa điều gì, ra yêu cầu gì với trẻ, đừng để vô tình hình thành ở trẻ thói quen vòi vĩnh, yêu sách, gây áp lực lại với bố mẹ.
Khi có niềm tin mạnh mẽ ở bố mẹ, trẻ cũng sẽ ứng xử theo khuôn mẫu mà bố mẹ đã thể hiện, và hành xử đúng với những gì trẻ đã nói hay đã hứa.
Vì muốn con học giỏi nên lúc nào mẹ Mai L. cũng luôn đưa ra đề nghị “con học được kết quả giỏi muốn gì mẹ cũng cho” và kết quả là cái “muốn” của L. ngày càng gia tăng: mới 12 tuổi nhưng L. đã đòi hỏi đủ thứ từ duỗi tóc, hàng hiệu đến điện thoại đời mới… Sợ con hư, đua đòi, mẹ L. từ chối không đáp ứng, L. khóc lóc cho rằng mẹ không thương mình, không giữ lời hứa…
Làm gì nếu cha mẹ không thể giữ lời?
Khi cha mẹ hứa một điều gì đó thì thường điều ấy gắn liền với một mong muốn, một nhu cầu của trẻ nên trẻ rất khát khao được cha mẹ thực hiện. Và trẻ sẽ ghi nhớ rất kỹ những gì cha mẹ đã nói; nếu không thể thực hiện được thì cha mẹ không nên phớt lờ hoặc giải thích qua loa cho xong việc, hoặc chối bừa “mẹ hứa hồi nào, chắc con nhớ nhầm”!
Tuyệt đối không nên lấy việc không thực hiện lời hứa để trừng phạt một thói xấu khác ở trẻ, kiểu như “vì con hư nên mẹ không thực hiện”, làm như vậy sẽ dễ dẫn đến sự hụt hẫng tình cảm đối với cha mẹ, đứa trẻ sẽ đâm ra hoang mang, bất an, ngờ vực… lâu dần tích tụ thái độ tiêu cực, tâm lý chống đối. Nếu vì lý do nào đó chưa thể thực hiện lời hứa, cha mẹ nên giải thích rõ ràng, hợp lý, để giải tỏa mọi khúc mắc trong lòng của trẻ.
Nhiều đứa trẻ không có thói quen giữ lời với bố mẹ bởi chúng mang trong lòng suy nghĩ “bố mẹ cũng thường xuyên hứa mà không thực hiện thì mình làm vậy cũng bình thường”.
Cần dạy con cách sống có trách nhiệm với những lời đã nói và với cả những việc phải làm để giữ chữ tín với bản thân và với người xung quanh bằng chính những bài học thực tế từ cách ứng xử của bố mẹ.
ThS Tâm lý NGUYỄN THỊ MỸ LINH