“Đừng để suốt đời cố để yêu điều mình làm, mà phải cố để suốt đời làm được điều mình yêu…”
Câu hát này của Binz không chỉ là một dòng “lyric” bắt tai để thả thính hay làm chú thích ảnh đâu. Dưới góc nhìn tâm lý học, đây chính là một lời cảnh tỉnh đắt giá cho căn bệnh thời đại: Hội chứng tự lừa dối bản thân (Self-deception) để đổi lấy hai chữ “ổn định”.
Mỗi sáng thức dậy, tắt báo thức lần thứ năm, lết cái thân xác rệu rã đến văn phòng, hoàn thành đống trách nhiệm của một “vịt công nghệ” hay “robot chấm công”, rồi tự an ủi bằng câu thần chú: “Thôi, thời buổi này có việc làm là tốt rồi, ổn định là được”. Bạn có thấy kịch bản này quen không?
Tâm lý học gọi hành vi này là “hợp lý hóa” (Rationalization) – một cơ chế phòng vệ giúp bạn giảm bớt cảm giác tội lỗi và đau khổ khi phải làm một việc mình ghét 8 tiếng mỗi ngày. Lâu dần, bạn làm việc đó mượt mà đến mức quên luôn cả việc bản thân từng có ước mơ, từng thích gì và muốn gì. Bạn biến mình thành một người “sống mòn” đúng nghĩa.
Cái bẫy của việc “Cố để yêu điều mình làm”
Nhiều chuyên gia thao túng tâm lý độc hại thường khuyên bạn: “Hãy yêu công việc bạn làm, rồi bạn sẽ không phải làm việc một ngày nào trong đời”. Nghe thì có vẻ rất triết lý và truyền cảm hứng, nhưng thực tế, nếu công việc đó vốn dĩ đã không thuộc về bạn, thì việc cố ép mình yêu nó chẳng khác nào bạn đang cố… ép mình yêu một người mà bạn nhìn mặt thôi đã thấy không hợp phong thủy.
Nỗ lực này đòi hỏi một nguồn năng lượng tinh thần khổng lồ. Việc liên tục phải “diễn” vai một nhân viên hạnh phúc, đam mê với những báo cáo, những con số khô khan trong khi tâm hồn trống rỗng sẽ dẫn đến trạng thái **Kiệt sức nghề nghiệp (Burnout)**. Đến một ngày, cái lò xo tâm lý bị nén quá mức sẽ bung ra, và bạn rơi vào khủng hoảng hiện sinh: “Mình là ai? Đây là đâu? Và tại sao mình lại phải chịu đựng chuyện này?”
Nghệ thuật đi đường vòng của những “chiến thần tồn tại”
Tất nhiên, tâm lý học không hề khuyên bạn ngày mai hãy đến văn phòng, đập bàn sếp và dõng dạc nói: “Tôi nghỉ việc để đi theo tiếng gọi của đam mê đây!” làm như vậy thì đam mê chưa kịp nuôi bạn, bạn đã bị cơn đói quật ngã trước. Đó không phải là dũng cảm, đó là… thiếu thực tế.
Thực tế là không phải ai cũng sinh ra ở vạch đích để ngay từ đầu đã được làm điều mình yêu. Cuộc sống thường bắt chúng ta phải vận hành theo tháp nhu cầu của Maslow: Phải ăn no, mặc ấm, có tiền trả tiền nhà và tiền điện nước trước khi nghĩ đến chuyện “khẳng định bản thân”. Bạn hoàn toàn có thể chọn giải pháp làm một công việc để tồn tại, nhưng với một tâm thế rất khác: Làm việc để tích lũy tài nguyên, chứ không bán linh hồn cho sự ổn định giả tạo.
Những người tỉnh thức luôn giữ cho mình một “vùng an toàn tinh thần” – nơi đam mê của họ được nuôi dưỡng. Họ có thể là một nhân viên kế toán ban ngày, nhưng ban đêm lại là một nhà văn, một họa sĩ, hay một người làm bánh nghệ thuật. Họ hiểu rằng, công việc kiếm tiền hiện tại chỉ là đòn bẩy, là chặng đường vòng cần thiết để một ngày nào đó họ có đủ tiềm lực tài chính và năng lực nhằm thực hiện lời tuyên ngôn: “Tôi sẽ làm điều tôi yêu!”
Khi mệt mỏi cũng trở nên… quyến rũ
Có một sự khác biệt tâm lý rất lớn giữa người “bị làm” và người “được làm”. Hãy nhìn những người xung quanh bạn khi họ được sống với đam mê: Ánh mắt họ sáng lên, năng lượng họ tỏa ra có tính lây lan.
Họ có thể trải qua một ngày làm việc kiệt sức, mắt thâm quầng, tóc tai bù xù, nhưng trạng thái tâm lý của họ không phải là sự hằn học hay chán nản. Họ mệt nhưng lòng họ vui, vì họ đang trải nghiệm trạng thái “Dòng chảy” (Flow)– đỉnh cao của sự tập trung và thỏa mãn tinh thần, khi con người thực sự hòa làm một với điều mình tin tưởng.
Thế nên, nếu bên trong bạn vẫn còn một đốm lửa nhỏ của đam mê chưa tắt, hãy dũng cảm cho nó một cơ hội để thổi bùng lên một lần nữa. Đừng để cuộc đời mình trôi qua trong sự nuối tiếc mang tên “Giá như…”.
Suy cho cùng, phiên bản rực rỡ và đáng tự hào nhất của bạn không phải là một phiên bản an toàn, chưa từng thất bại; mà là một phiên bản đã từng dũng cảm đạp đổ những định kiến, thôi giả vờ, và dám sống một cuộc đời chân thật với chính mình!./.
ThS. LÊ THỊ THÙY LINH
Website: tamanphat.com
Fanpage: Tâm lý TÂM AN PHÁT