Vì muốn đưa con vào khuôn phép, nhiều cha mẹ chọn biện pháp cứng rắn để quản thúc con, khiến đứa trẻ luôn cảm thấy áp lực nặng nề khi không được cha mẹ lăng nghe, chia sẻ những suy nghĩ, những mong muốn của bản thân.
Sai: từ tối hậu thư đến tra vấn
Sáng nào thức dậy, “bữa điểm tâm” của H. – 10 tuổi, là mảnh giấy được mẹ gắn sẵn trước cửa phòng với những câu mệnh lệnh: “Nhớ làm 5 bài toán nâng cao”, “Anh văn học thuộc 20 từ mới”, “Đi học về tập đàn 30 phút” v.v.. Nếu H. không làm tốt thì sẽ phải chịu trận với những lời ca thán và kết tội của mẹ. Từ chuyện nhỏ đến chuyện lớn, mẹ đều can thiệp và bắt H. phải làm theo ý mẹ, nếu cãi lại thì thế nào cũng có một màn tra vấn tại sao “trứng mà đòi khôn hơn vịt” nặng nề hơn là buộc tội: con bất hiếu, mẹ đi làm vất vả chỉ có mỗi ăn học mà con không biết lo, làm khổ cha khổ mẹ…
Nhiều cha mẹ bỏ công bỏ sức chăm lo cho con và đáp ứng mọi nhu cầu, mong muốn của con, đổi lại họ luôn cảm thấy buồn và thất vọng vì con cái không làm được nhiều so với kỳ vọng, mong muốn của mình. Càng lo lắng cho con, cha mẹ càng cho mình cái quyền bảo ban áp đặt con cái, nên đến khi con cái không thực hiện tốt yêu cầu của mình, họ sẵn sàng trút giận lên con bằng những lời lẽ xúc phạm nặng nề.
V, 15 tuổi rất ác cảm với bố vì bố bận việc, công tác nước ngoài thường xuyên, mỗi tuần chỉ tranh thủ gặp V. một lần khoảng mười phút, trong thời gian đó V. thấy căng thẳng và mệt mỏi vô cùng với những lời chất vấn của bố. Tranh thủ thời gian gặp mặt con, bố liệt kê một loạt chuyện liên quan đến V., toàn những chuyện mà bố không hài lòng, những chuyện con sai phạm, mắc lỗi,… sau đó là quở trách… là răn đe; Chưa bao giờ được bố lắng nghe và chia sẻ, chính vì vậy V. luôn cảm thấy bị thiếu vắng, hẫng hụt tình cảm; từ đó nảy sinh thái độ phản kháng bằng cách trơ lì, sống khép kín và ương bướng, những khi không kiểm soát được cơn tức giận, cậu sẵn sàng bùng nổ, kích động với bố, sau cuộc “khẩu chiến” cuối cùng kết thúc bằng một trận đòn roi, tơi tả, tổn thương càng chất chồng…
Đúng: từ trái tim đến trái tim
Những điều cha mẹ dạy con sẽ có giá trị khi được đứa trẻ hấp thụ bằng trái tim chớ không phải bằng đôi tai, vì vậy cha mẹ cần quan tâm đến cảm xúc, suy nghĩ của trẻ, lắng nghe và chia sẻ cùng con, chớ chọn con đường giáo huấn một chiều theo lối áp đặt, chắc chắn trẻ sẽ ứng phó theo kiểu “vô tai này, ra tai kia”.
Thiết lập được mối quan hệ tốt đẹp từ hai phía dựa trên sự tôn trọng và tin cậy con cái, cho phép trẻ được độc lập và trưởng thành theo lứa tuổi; bằng cách giúp trẻ xây dựng ý thức tự giác trong cuộc sống để trẻ biết chịu trách nhiệm về hành vi của mình, qua đó giúp trẻ nâng cao lòng tự trọng, nhận ra được tầm quan trọng của các quyết định bản thân trong việc chọn lựa thái độ sống tích cực và hành vi ứng xử đúng đắn.
Trước những điều không hài lòng về con cái, cha mẹ cần ứng xử khéo léo. Những lời kết tội, lên lớp…cho đến những lời so sánh, chỉ trích, đã kích, dán nhãn… của người lớn đều phản giáo dục, dễ làm tổn thương lòng tự trọng con trẻ, không những không giúp trẻ nhận ra sai trái mà ngược lại càng làm trẻ thêm ương bướng, khó bảo.
Chỉ có đồng cảm với con, chia sẻ cùng con, lắng nghe con, thấu hiểu con – mới giúp trẻ sớm trưởng thành và dám nhận ra sai sót, dũng cảm sửa sai, từ đó tăng thêm sức mạnh nội lực của bản thân để sống tốt với niềm tin và mong muốn của bố mẹ.
Hãy để hành trình lớn lên của con trẻ là những tình cảm, gắn kết và đầy yêu thương với cha mẹ, có như vậy cha mẹ mới có sự kết nối bền vững với con cái trong tương lai./.
ThS Tâm lý NGUYỄN THỊ MỸ LINH